ԹԵԺ ԳԻԾ
Առաջին հերթին պետք է ուշադրություն դարձնել բարձր տնտեսական աճին. Վարդան Արամյան
03.11.2016
Առաջին հերթին պետք է ուշադրություն դարձնել բարձր տնտեսական աճին. Վարդան Արամյան

- Ստանձնելով ֆինանսների նախարարի պաշտոնը և, իհարկե, լինելով այդ ոլորտին քաջատեղյակ` ո՞րն եք համարում այն խնդիրը, որ առաջինն է աչքի ընկնում ոլորտում, և որը պետք է փորձեք լուծել առաջին հերթին:

- Փորձենք սկզբում տարանջատել երկու կարևոր բան: Առաջին` ֆինանսների նախարարի մանդատի ներքո գոյություն ունեցող ոլորտն ու ըստ այդմ տարվող քաղաքականությունը, և երկրորդ` նախարարության՝ որպես գերատեսչության, ներսում ինչ պետք է արվի: Ոլորտի հետ կապված անելիքները, բնականաբար, պետք է ուրվագծվեն մեր մանդատի ներքո, որը պետական ֆինանսների կառավարման քաղաքականության մշակումն ու իրականացումն է: Դա ունի չորս հանգույց` ծրագրումը, իրականացումը, ներքին աուդիտն ու հաշվետվողականությունը: Դա էլ, իր հերթին, բաժանենք երկու մասի` կարճաժամկետ ու երկարաժամկետ:

Կարճաժամկետը շատ հստակ է` այն, ինչ մենք ծրագրում գրեցինք. չորս խումբ գործողություններն են գնումների ոլորտում և երկու խումբ գործողություններն են ընդհանուր ֆինանսների կառավարման ոլորտում, որոնցից մեկը նաև պլանավորումն է: Եվ մենք հատկանշեցինք, որ պլանավորման ոլորտում շատ արագ պետք է գնանք ավտոմատացման: Դա, բնականաբար, բերում է թափանցիկություն, հստակություն և հաշվետվողականություն, ինչպես նաև նվազեցնում է ռիսկերը պետական ֆինանսների կառավարման ոլորտում:

Մեր ոլորտում կարևոր հանգույց կա, որ կոչվում է պետական ֆինանսական կառավարման ներքին հսկողական համակարգ: Եթե մենք կարողանում ենք դա ունենալ, նշանակում է, որ երբ ամեն անգամ խոսում ենք ծախսերի արդյունավետության, փողի արժեքի մասին և այլն, այդ առումով արդյունավետությունը հնարավորինս բարձրացնում ենք: Դրա համար կարճաժամկետ երկու գործողությունները` գնումների մասով և պլանավորման ավտոմատացումն ու հաշվետվողականության համակարգերի բարձրացումը, անելու ենք անմիջապես` կարճ ժամկետում, իսկ երկար ժամկետում խորքային խնդիրներ ունենք լուծելու. ամբողջ գնումների համակարգը պետք է ավտոմատացվի և դա ամրացվի ծախսերի պլանավորման հետ: Վերջինս, քանի որ այսօր ամբողջությամբ ավտոմատացված չէ, արդեն լուրջ անջրպետ է: Դրա համար, երբ ամեն անգամ ինչ-որ բան պլանավորում ենք, արդյունքում ստացվում է, որ բազմաթիվ փոփոխություններ ենք կատարում, կա՛մ թերակատարում ենք, կա՛մ այն, ինչ նախանշել էինք՝ անընդհատ փոխում ենք, ինչը նշանակում է, որ ամբողջ համակարգն ունի խնդիրներ, և պետք է բարձրացնել արդյունավետությունը:

- Դուք անձամբ, որպես նախարար, ինչպե՞ս եք տեսնում այդ խնդիրների լուծումը, և լուծման ի՞նչ մոդել եք առաջարկելու:

- Մոդելն ընդհանուր գործընթացների ավտոմատացումն է և բիզնես մոտեցումները կատարելն այնպես, որ յուրաքանչյուր քայլի վրա ունենաս հսկողական համակարգ: Մենք անընդհատ խոսում ենք, որ ծախսերը կատարվել են, հետո պետք է անպայման գնանք հետևից, տեսնենք` այդ ծախսերն արդյունավե՞տ են կատարվել, թե՞ ոչ: Իսկ ճիշտ համակարգն այն է, երբ կանխարգելիչ միջոցներ ես դնում, որպեսզի հետագայում հանգիստ լինես, որ ծախսերը հիմնականում կատարվում են արդյունավետ: Այստեղ երկու հիմնական խորքային հարց պետք է լուծես: Առաջին` ավտոմատացնես գործընթացները և այդտեղ դնես հսկողական համակարգեր, որպեսզի մարդկային գործոնի միջամտությունը նվազագույնի հասցվի, երկրորդ` արդյունքային ցուցանիշներդ պետք է բարելավես, այսինքն` մարդիկ չխոսեն, որ այսքան աշխատավարձ տալու ենք այսքան աշխատողի: Այսինքն` պետք է ասենք` այսքան աշխատավարձ տալիս ենք այսքան աշխատողի, և նրանք ստեղծում են հետևյալ ավելացված արժեքը տնտեսության մեջ: Դա հեշտ գործ չէ, անկեղծ ասեմ, բայց ինչքան գնանք արդյունքային ցուցանիշների բարելավման, այնքան լավ: Օրինակ` գյուղատնտեսության ոլորտում խորհրդատվական ծառայությունների համար տալիս ենք այսքան գումար, որի արդյունքը լինելու է արտադրողականությունը, ենթադրենք՝ 10 տոկոսի աճ: Եվ դա հետագայում կարող ենք չափել ու հսկել` հասե՞լ ենք դրված նպատակին, թե՞ ոչ, ու արդեն հստակություն կունենանք, և բավականին կբարձրանա արդյունավետությունը, կնվազեն նաև ամեն տեսակի քննադատությունները, թե տեսե՚ք` այստեղ խնդիր ունեք, այստեղ թերակատարում ունեք, այստեղ լավ չեք ծախսում և այլն: Սա է իմ պատկերացրած մոդելը:

- Իսկ համակարգի ներսում ինչի՞ն եք ուշադրություն դարձնելու:

- Իհարկե, մենք կառուցվածքը նորից կվերանայենք, որտեղ որ հնարավոր է գործընթացներն ավելի արդյունավետ դարձնել՝ կանենք, բայց կառավարման ամենակարևոր խնդիրը, որ պետք է լուծենք, բարձրակարգ կադրերի խնդիրն է: Հիմա, ճիշտն ասած, սկեպտիցիզմ կա մեր կառավարման երևի ամբողջ համակարգի նկատմամբ: Չգիտեմ, թե որտեղից ու ինչպես է գալիս, բայց ես նաև ֆինանսների նախարարության մասին եմ լսել, որ մարդիկ գալիս են ինչ-ինչ ծանոթ-բարեկամ կապերի միջոցով, այլ ճանապարհներով... Ես պաշտոնապես հայտարարում եմ, որ մենք բացելու ենք դռները բոլոր երիտասարդ ու լավ կադրերի առջև, ովքեր ունեն բարձր առաջադիմություն, բոլոր փորձառու կադրերի համար, ովքեր պատրաստ են հանուն գաղափարի մեզ հետ կիսել պատասխանատվությունը: Երկրորդը կադրային քաղաքականությունն է. համար առաջին խնդիրը` կադրերը պետք է անցնեն լրացուցիչ ուսուցում ու վերապատրաստում, և դրա համար այսօր ֆինանսների նախարարությունում հարթակ կա, բայց կարելի է ասել՝ մի փոքր կաղում է և թափթփված է: Դա պետք է կանոնակարգվի: Պարտադիր պահանջ է լինելու, որ կադրերը գնան ուսուցման և վերապատրաստման, այդ թվում` արտասահման: Ընդ որում, դա պետք է բխի նրանց կատարած աշխատանքից, նրանց արդյունքից: Ես նկատել եմ` եղել են դեպքեր, երբ մարդիկ գնացել են ինչ-ինչ վերապատրաստումների, որոնք իրենց աշխատանքային պարտականություններից չեն բխում: Դա անարդյունավետ է, պետք է շտկել դա: Հաջորդ խնդիրը` ֆինանսների նախարարությունում շատ գործառույթներ ավտոմատացնելու ենք, էլեկտրոնային համակարգեր ենք ստեղծելու, որպեսզի տարբեր վարչություններ միմյանց հետ հաղորդակցվեն ավտոմատ կերպով, ոչ թե թղթեր տանել-բերելով: Սա կորպորատիվ կառավարման կարևորագույն գաղափարախոսություններից է. եթե մարդիկ մտածում են, որ կորպորատիվ կառավարման սկզբունքները պետական համակարգում կիրառելի չեն՝ սխալվում են: Ընդհակառակը, պետք է կիրառվեն, որպեսզի կառույցը լինի մրցունակ: Եվ մենք դա անելու ենք ու հանրությանը ներկայացնելու ենք:

- Վերջին տարիներին մեր երկրի հատկապես արտաքին պետական պարտքը կտրուկ աճել է, և պարտքի միջոցները ծախսելու արդյունավետության մասով մշտական վեճեր կան: Ի՞նչ եք կարծում, արդյոք չկա՞ պարտքը ծախսելու և կառավարելու տրամաբանության և ուղղությունների փոփոխման անհրաժեշտություն:

- Պետական պարտքի ներգրավման երկու ուղղություն կա` առաջինը, որը կապակցված չէ քո ծրագրային ծախսերի հետ, դա հիմնականում անում ես, որպեսզի կարողանաս կանխիկ հոսքերի կայունությունն ապահովել: Այդ մասով պետք է խոսենք ընդհանուր ծախսերի արդյունավետության մասին: Եվ կան պարտքեր, որոնք կապված են ծրագրերի հետ, օրինակ` կենսական նշանակության ճանապարհների կառուցման և վերանորոգման ծրագիրը և այլն: Այստեղ օրերս խիստ նախնական տնային աշխատանք ենք կատարել ու դրել ենք շրջանառության մեջ: Օրինակ` չափորոշիչներից մեկը կարճաժամկետ ազդեցությունն է տնտեսական աճի վրա: Այսինքն` մենք կատարում ենք ճանապարհի վերանորոգման ծրագիր, որի համար կան հստակ չափորոշիչներ, թե ինչ ծախսի արդյունքում ինչ արդյունք ենք ունենալու: Հիմա, այդ ցուցիչները վերցնելով, ասենք՝ ճանապարհի օրինակով, նայում ենք, թե ինչպե՞ս այն կարող է ազդել տնտեսության վրա: Կարճաժամկետ հատվածում նոր ճանապարհի շինարարությունը կամ կառուցումը հանգեցնում է կարճաժամկետ տնտեսական աճի, քանի որ կապիտալ ծախս է, աշխատատեղերի ստեղծում և այլն: Իսկ երկարաժամկետ հատվածում կան այլ ցուցիչներ` տվյալ ճանապարհը ի՞նչ թողունակությամբ է, ի՞նչ բեռներ են փոխադրվելու դրանով, ո՞ր համայնքներն է իրար հետ կապում և այլն: Ու ցուցիչներին նայելով՝ կարողանում ես հասկանալ, թե ինչ ազդեցություն է ունենալու հետագայում: Ամեն դեպքում, անձամբ իմ մոտեցումն այս է, և մենք թիմով կքննարկենք, որպեսզի ունենանք սկզբունքներ` ինչպե՞ս ենք իրացնելու գերակայությունը: Առանց սկզբունքների ու առանց գործիքակազմի նստել ու նախապատվություններ տալը խնդրահարույց կլինի:

- Ես ճի՞շտ եմ հասկացել Ձեր նախկին ելույթներից, որ կառավարությունն անցնելու է խնայողական ռեժիմի, փորձելու է հնարավորինս չավելացնել պետական պարտքը, հետագայում էլ անցնելու է պարտքի վերակառուցման ճանապարհով դրա կառավարելիության արդյունավետության բարձրացմանը:

- Այո՚, պարզ ու հասկանալի ասեմ` մենք մտածում ենք այսպես. ես կարո՞ղ եմ նորից շարժվել առաջ` նորանոր պարտքեր ներգրավելով. այո՚ կարող եմ, բայց դրա համար ինձ պետք է բարձր տնտեսական աճ: Այսինքն՝ առաջին հերթին պետք է ուշադրություն դարձնել բարձր տնտեսական աճին: Դրա համար, երբ 2017 թվականի բյուջեն կոչել ենք կայունացման բյուջե, դրանով ասում ենք` մենք կայունացնում ենք միջավայրը, ընդ որում՝ այն ծախսերը, որոնք բերելու են կարճաժամկետ տնտեսական աճ, պետք է առաջ մղվեն: Երբ ասում ենք` հաջորդ տարի տնտեսական աճը պետք լինի 3,2 տոկոս, դա նշանակում է, որ հետագայում ավելի բարձր տնտեսական աճ պետք է ապահովենք: Այսինքն` այլ հավասար պայմաններում, եթե շոկեր չլինեն, միջնաժամկետում հետագա տնտեսական աճը պետք է բարձր լինի 3,2 տոկոսից: Հակառակ դեպքում, երբ ես գործողություն եմ անում և ունենում եմ 1,5-2 տոկոս տնտեսական աճ, կրկնեմ, առանց շոկերի եմ ասում, դա նշանակում է, որ կայուն չէ և սահմանափակում եմ իմ նոր պարտք վերցնելու հնարավորությունը: Կստացվի, տնտեսական աճ ապահովելով, կմեծանա նաև նոր պարտք վերցնելու հնարավորությունը: Ընդ որում, պարտքն էլ ինքնանպատակ չէ, ես այն վերցնում եմ, որ ուժեղացնեմ իմ պետության, տնտեսության հիմքերը` հետագայում նորից բարձր տնտեսական աճ ունենալու համար:

- Դուք թիրախավորել եք 3,2 տոկոս տնտեսական աճը, բայց շատ մասնագետներ մատնանշում են արտաքին տնտեսական անբարենպաստ պայմանները, որոնք կարող են խնդիրներ ստեղծել մեզ համար: Արդյոք ռիսկեր չե՞ն առաջանալու տնտեսական աճի ապահովման ուղղությամբ:

- Ռիսկեր միշտ էլ կան: Բայց 3,2 տոկոս աճը կանխատեսվել է այն մոտեցմամբ, որ դա այն ցուցանիշն է, որի վրա մենք` մեր գործիքակազմով, կարող ենք ազդել: Արտաքին ռիսկերը երկկողմանի են` կան միտումներ ինչպես աճի, այնպես էլ նվազման ուղղությամբ: Ամեն ինչ կախված է նրանից նաև, թե ինչպես իրեն կդրսևորի միջազգային տնտեսությունը:

- Դեռ ինչքա՞ն պետք է ձգենք գոտիները, ավելի ճիշտ` դեռ ինչքա՞ն տեղ կա ձգելու, ու ինչքա՞ն է տևելու գոտիները ձգած ապրելու ժամանակը:

- Թե ինչքան տեղ կա ձգելու՝ մենք 2017 թվականի համար արդեն նախատեսել ենք: Ընդ որում, արդյոք ծախսերի մեջ դեռ կա՞ վերաբաշխման հնարավորություն` այո՚, դա ևս կա, բայց արդյոք մենք պե՞տք է գնանք ավելի շատ կրճատելու ճանապարհով: Կարծում եմ, այն, ինչ նախագծել ենք, կարող ենք իրականացնել, եթե այլ ցնցումներ արտաքին աշխարհից չգա: Եթե այլ ցնցումներ գան, մենք պետք է, բնականաբար, մտածենք ավելի ուժեղ մեր գոտիները ձգելու մասին: Բայց, ամեն դեպքում, ես կարծում եմ, որ 2017 թվականը լինելու է այն շրջման կետը, որից հետո մենք թևակոխելու ենք կամաց-կամաց շունչը տեղը բերելու ժամանակներն ու կարողանալու ենք ավելի բարձր տնտեսական աճ թիրախավորել: Բայց կրկնեմ, շատ բան կախված է նրանից, թե ինչպես իրեն կդրսևորի համաշխարհային տնտեսությունը, գեոպոլիտիկան ինչպես կլինի, ինչ ուղղությամբ կզարգանան Ռուսաստան-Արևմուտք փոխհարաբերությունները և այլն: Դրանք իրականում մեզ վրա շատ ուղղակի ազդում են:

 

Նյութի աղբյուրը՝ http://ankakh.com/